Ahirete İman ve Gaybi Hususlar

Ahiret kelimesinin sözlük anlamı, “son ve sonra olan”dır¹. Bu anlamda dünyanın sonuna ahiret denir². Terim olarak ahiret: Ölümden sonra insanların tekrar dirilmesiyle başlayan ve ebediyen devam edecek olan bir hayattır³. Bu hayata inanmak imanın şartıdır⁴. İman edenler bu hayatın varlığından şüphe etmezler⁵:

الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِالْغَيْبِ وَيُقِيمُونَ الصَّلُوةَ وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ يُنْفِقُونَ ⁶“Onlar gayba iman ederler, namazı kılarlar, kendilerine verdiklerimizden hayra harcarlar.”¹ ⁷

Yine onlar, sana indirilene ve وَالَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِمَا أُنْزِلَ إِلَيْكَ وَمَا أُنْزِلَ مِنْ قَبْلِكَ وَبِالْآخِرَةِ هُمْ يُوقِنُونَ ⁸senden önce indirilene iman ederler; ahiret gününe de kesinkes inanırlar.² ⁹

Gayba iman etmek, namaz kılmak ve Allah rızasına uygun harcama yapmak; İslâm’ın fert ve topluluk olarak insana getirdiklerinin ve ondan istediklerinin güzel bir özetidir¹⁰. Gayba iman, iman esaslarına; namaz kılmak, özel duygu ve davranışlarla Allah’a ibadet etmeye; Allah rızâsına uygun harcamada bulunmak (infak) ise dayanışmaya, düzen ve adalete, yani muâmelâtın ruhuna ve amacına işaret etmektedir¹¹.

Gayb “gözle görülmeyen; akıl, duyular vb. beşerî bilgi vasıtalarıyla bilinemeyen varlıklar, ilişkiler ve oluşlar”dır¹². Allah, vahiy, kader, yaratılış, ruh, kıyametin zamanı, kabirde olacaklar, yeniden dirilme, toplanma, sırat, terazi, cennet, cehennem… hep gayb âlemine dahildir¹³. Bunlar hakkında bilgi alınabilecek iki kaynak vardır: Vahiy ve ilham¹⁴¹⁵. ¹⁶Akıl, ancak bu iki kaynaktan alınacak bilgiler üzerine tefekkür yoluyla açıklamalar getirebilir¹⁷¹⁸.¹⁹

Keşif, kalp gözünün açılması, Allah tarafından hab²⁰er verilmek (tahdîs) gibi çeşitleri veya isimleri bulunan ilham, ancak İslâm’a sağlam iman ve onun esaslarını samimiyetle (ihlâs) yaşama sonucu elde edilmiş bulunursa muteber olur²¹²². ²³Yine de ilham objekti²⁴f ve herkes için geçerli, üzerine genel hüküm bina edilebilecek bir bilgi kaynağı değildir, kime gelmişse onu ilgilendirir, umumi ve kesin delillere (vahiy) aykırı olmamak şartıyla onu bağlar.³ ²⁵

Soyut olan ilahi gerçekleri aklın tutunabileceği bir somutluğa ulaştıran olguya iman denir²⁶. Gaybi hususlara iman etmek kalbi bir meseledir²⁷. Ahiretin varlığı bu meselerin başında gelir²⁸. Ahirete iman dünya hayatını doğru tanımayı gerekli kılar! ²⁹ Kardeşlerim! Bütün alemlerin sahibi olan yüce Rabbimiz Kur’an’ı Kerimde dünya hayatını bizlere şöyle tanıtıyor³⁰:+2

اعْلَمُوا أَنَّمَا الْحَيُوةُ الدُّنْيَا لَعِبٌ وَلَهْوٌ وَزِينَةٌ وَتَفَاخُرٌ بَيْنَكُمْ وَتَكَاثُرٌ فِي الْأَمْوَالِ وَالْأَوْلَادِ ³¹“Bilin ki dünya hayatı, bir oyun, bir eğlence, bir gösteriş, aranızda bir övünme, mal ve evlâtta bir çokluk yarışından ibarettir…”⁴ ³²

Dünya hayatı fanidir, geçip gidiyor³³. Fakat: بَلْ تُؤْثِرُونَ الْحَيَاةَ الدُّنْيَا “Fakat siz ey insanlar! dünya hayatını tercih ediyorsunuz.” وَالْآخِرَةُ خَيْرٌ وَأَبْقَى “ahiret daha hayırlı ve daha devamlı olduğu halde.”⁵ ³⁴

İnsan dünya hayatını doğru tanımalı, bu dünyada niçin var olduğunu kavramalı ve ahireti için hazırlık yapmalıdır³⁵. Aşık Yunus nefsine, hayati önem arz eden şu soruyu sormuştur: “Yunus sen bu dünyaya niye geldin?”³⁶. Aşık Yunus’un bu tarihi sorusuna şu ayetler cevap mahiyetindedir³⁷:

• وَمَا خَلَقْنَا السَّمَاءَ وَالْأَرْضَ وَمَا بَيْنَهُمَا لَاعِبِينَ “Biz gökleri, yeri ve bunlar arasındakileri oyun olsun diye yaratmadık.” ³⁸
• وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنْسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ “Ben cinleri ve insanları, başka değil, sırf bana kulluk etsinler diye yarattım.” ³⁹
• الَّذِي خَلَقَ الْمَوْتَ وَالْإِحْيَاةَ لِيَبْلُوَكُمْ أَيُّكُمْ أَحْسَنُ عَمَلاً وَهُوَ الْعَزِيزُ الْغَفُورُ “amel (davranış ve eylem) bakımından hanginizin daha iyi (ve güzel) olacağını denemek için ölümü ve hayatı yarattı. O, üstün ve güçlü olandır, çok bağışlayandır.” ⁴⁰

Sorusuna Kerim Kitabımız Kur’an’da cevap bulan Yunus; “Gece gündüz Hakk’ı zikretsin dilin” diyerek nefsine telkinde bulunmuştur⁴¹. Kardeşlerim bizler bu dünyada imtihandayız⁴². Bu imtihanın; imanımızın gereğini yerine getirip getirmediğimizden yani amellerimizden olacağını şu ayetle anlıyoruz⁴³:

أَحَسِبَ النَّاسُ أَنْ يُتْرَكُوا أَنْ يَقُولُوا آمَنَّا وَهُمْ لَا يُفْتَنُونَ ⁴⁴“İnsanlar, denenip sınavdan geçirilmeden, ‘İman ettik’ demekle bırakılacaklarını mı sanıyorlar?” ⁴⁵⁴⁶

O halde ey Müslümanlar! ⁴⁷Dünyaya takılmamak, ahiret için azık biriktirmek ve ciddi bir hazırl⁴⁸ık içinde olmamız gerekiyor⁴⁹. Bu Kur’anî bir ihtardır⁵⁰:

يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللهَ وَلْتَنْظُرْ نَفْسٌ مَا قَدَّمَتْ لِغَدٍ وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ خَبِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ ⁵¹⁵²⁵³“Ey iman edenler! Allah’a karşı gelmekten sakının ve herkes, yarın için önceden ne ⁵⁴göndermiş ⁵⁵olduğuna baksın. Allah’a karşı gelmekten sakının. Şüphesiz Allah, yaptıklarınızdan hakkıyla haberdardır.” ⁵⁶

Hayat kısa, dünya fani, ölüm anidir⁵⁷⁵⁷. Sevgili Peygamberimizin şu sözü manidardır: “Kıyamet gününde insanoğlu şu beş şeyden hesaba çekilmedikçe Rabbinin huzurundan bir yere kımıldayamaz: Ömrünü nerede ve nasıl geçirdiğinden, gençliğini nerede yıprattığından, malını nereden kazanıp nerede harcadığından, bildiği ile amel edip etmediğinden.”¹¹ ^58585858

قُلْ مَتَاعُ الدُّنْيَا قَلِيلٌ وَالْآخِرَةُ خَيْرٌ لِمَنِ اتَّقَى وَلَا تُظْلَمُونَ فَتِيلًاً “De ki: ‘Dünya menfaati önemsizdir, Allah’tan korkanlar için âhiret daha hayırlıdır ve size zerre kadar haksızlık edilmez.'”¹² ⁵⁹

مَالِكِ يَوْمِ الدِّينِ “Ödül ve ceza gününün tek hâkimi olan Rabbimiz’in bizlere bahşetmiş olduğu dünya hayatı sayılı günlerden ibarettir ve bizler bu sayılı günlerimizden ‘din günü’ Rabbimiz tarafından hesaba çekileceğiz.” ⁶⁰İslam dinini ne kadar yaşayıp yaşamadığımızdan, Kur’an’a ne kadar uyup uymadığımızdan harfiyyen sorguya alınacağız⁶¹⁶²⁶³. ⁶⁴⁶⁵Kur’an o günlerden bahseder⁶⁶⁶⁷⁶⁸:⁶⁹⁷⁰

• اِقْرَأْ كِتَابَكَ كَفَى بِنَفْسِكَ الْيَوْمَ عَلَيْكَ حَسِيبًاً “Oku şimdi kitabı⁷¹nı! Bugün kendini yargılamak üzere kendi nefsin yeter!”¹⁴ ⁷²⁷³
• وَوُضِعَ الْكِتَابُ فَتَرَى الْمُجْرِمِينَ مُشْفِقِينَ مِمَّا فِيهِ وَيَقُولُونَ يَا وَيْلَتَنَا مَا لِهَذَا الْكِتَابِ لَا يُغَادِرُ صَغِيرَةً وَلَا كَبِيرَةً إِلَّا أحْصِيهَا وَوَجَدُوا مَا عَمِلُوا حَاضِراً وَلَا يَظْلِمُ رَبُّكَ أَحَداً ⁷⁴“Artık kitap (amel defteri) ortaya konmuştur; suçluların, onda yazılı olanlardan korkuya kapılmış olarak, ‘Vay halimize! Bu nasıl kitapmış! Küçük-büyük hiçbir şey bırakmadan hepsini sayıp dökmüş!’ dediklerini görürsün. Böylece yaptıklarını karşılarında bulmuşlardır. Rabbin hiç kimseye haksızlık etmez.”¹⁵ ⁷⁵

Ahiret mutlaka gelecek⁷⁶. Burada yarım kalan işler orada tamamlanacak, burada gasp edilen haklar orada alınacak, burada sorulmayan haklar orada sorulacak⁷⁷. Allah Rasulü bizleri uyarıyor⁷⁸:

• Herkes öldüğü hâl üzere diriltilecektir. ¹⁶ ⁷⁹
• İnsanlar kıyamet günü üç grup hâlinde; kimi yaya olarak, kimi binitli olarak, kimi de yüzüstü sürünerek mahşer yerinde toplanır. ¹⁷ ⁸⁰
• Akıllı kişi kendisini hesaba çeken ve ölümden sonrası için çalışandır. Aciz kişi ise arzularına uyup bir de Allah’tan (bağışlanma) umandır. ¹⁸ ⁸¹
• Allah’a ve âhiret gününe iman ederek ölen kimseye, ‘Cennetin sekiz kapısının hangisinden dilersen gir.’ denilir. ¹⁹ ⁸²

Ahirete İnanmanın İnsan Ruhu Üzerindeki Olumlu Etkileri

İnsan hayatı ile dünyanın varlığı ancak, sonunda bütün yapılanların sorgulanacağı bir ahiret hayatının olmasıyla bir anlam kazanır⁸³. Aksi takdirde hayatın ve dünyanın hiçbir anlamı olmadan inananın hayatına tam bir ümitsizlik hâli hakim olur⁸⁴. Ahirete iman, insana sonsuzluğun yolunu açarken, ölümün de bir son olmadığını bildirmektedir⁸⁵. Ahiret inancına sahip insanın hayatında, bir disiplin hakim olur⁸⁶. Sorumluluk duygusu en üst düzeydedir⁸⁷. Buna bağlı olarak, haklar ve görevler dengesi sağlanır⁸⁸. Bencillik, aşırı hırs ve dünyaya bağlılık; yerini sakin, vakar dolu, güven duygusunun hakim olduğu bir hayata bırakır⁸⁹⁹⁰. ⁹¹Ahirete inanan bir insan için mezarlıklar; yokluğa açılan birer kapı değil, gerçek hayata, ebedî yaşayışa giden ⁹²yolun başlangıcıdır⁹³.

Bu dünyada yapılacak her türlü işin hesabının verilecek olması, insana dünya hayatını çok iyi değerlendirme eğilimini kazandırır⁹⁴. Kısaca söylemek gerekirse; ahiretle ilgili olarak ortaya koyduğumuz bu bilgilerin tamamı, duyularla elde edilen bilgilerden değil, ancak ayet ve hadislerden elde edilebilen bilgilerdendir⁹⁵. Bu iki kaynağın dışında hiçbir kaynaktan, ahiretle ilgili bilgi edinmek mümkün değildir⁹⁶. Bu dünya hayatı geçicidir⁹⁷. İnsanlar imtihan için yaratılmıştır⁹⁸.

Herkesin davranışlarının adaletli bir şekilde karşılığını görmesi için, hiçbir yan etkinin bulunmayacağı, adil bir mahkemenin ve adalet ortamının gerçekleşmesi kaçınılmazdır⁹⁹. Aksi takdirde, yeryüzündeki haksızlıklar ve zulümler, yapanın yanı kâr kalır¹⁰⁰. Böyle bir durum akla aykırıdır¹⁰¹. İşte bu sebeple, herkesin yaptıklarının hesabını vereceği bir ikinci hayat zorunludur¹⁰². Bütün semavî dinlerin temel ilkeleri arasında, öldükten sonra dirilme ve ebedi olan ikinci bir hayatın varlığı inancı yer almaktadır¹⁰³. Ahiret inancı, insanı boşluktan ve ümitsizlikten kurtarır, ilâhî adaletin gerçekleşecek olması, azmi ve gayreti arttırır¹⁰⁴. Ölüm bir yok oluş değil, asıl ve sonsuz hayatın bir başlangıcıdır. ²⁰ ¹⁰⁵

Allah’u teâlâ günlerimizi, aylarımızı, yıllarımızı, nihayetinde ömrümüzü en verimli ve bereketli bir şekilde değerlendirmeyi, razı olacağı bir hayat yaşayarak dünyadan ayrılmayı bizlere lutfeylesin¹⁰⁶.

رَبَّنَا إِنَّكَ جَامِعُ النَّاسِ لِيَوْمٍ لَا رَيْبَ فِيهِ إِنَّ اللَّهَ لَا يُخْلِفُ الْمِيعَادَ 107

“Rabbimiz! Gelmesinde şüphe edilmeyen bir günde, insanları mutlaka toplayacak olan sensin. Allah asla sözünden dönmez.” ²¹ 108

---

ENGİN KELEŞ ¹⁰⁹CEZAEVİ VAİZİ ¹¹⁰